Te osoby najczęściej wierzą w teorie spiskowe. Zaskakujący wynik raportu

W nowym raporcie NASK ujawniono, że najbardziej podatni na spiski są ludzie młodzi. Według najnowszych badań na odporność nie ma wpływu płeć oraz poziom wiedzy. Jak bronić się przed dezinformacją?

Raport NASK o teoriach spiskowych

Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK) opublikowała dziś, 27 kwietnia 2026 roku, nowy raport o tytule: „Paradoks spiskowy. O lęku przed innymi, potrzebie silnego państwa i podatności na narracje dezinformacyjne”. Publikacja brutalnie rozprawia się z mitami na temat teorii spiskowych. Odpowiada na pytanie, co ma wpływ na wiarę w spiski, a co w zasadzanie nie ma znaczenia. 

Raport jest efektem badań przeprowadzonych na ponad 3,6 tys. dorosłych Polaków. Wyniki eksperymentu ujawniają, jak na wiarę w spiski wpływają kwestie, takie jak: poglądy, poziom wiedzy czy sposób korzystania z mediów.

Kto jest najbardziej podatny na teorie spiskowe?

Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć NASK było to, że młode pokolenie jest bardziej podatne na teorie spiskowe niż osoby starsze. Najmniej odporni są ludzie należący do przedziałów wiekowych od 30 do 39 lat oraz od 18 do 29 lat. Jak tłumaczy Magdalena Wilczyńska z NASK:

Teorie spiskowe upraszczają przekaz. Osoby starsze, które mogą mieć już pewną dużą wiedzę o świecie, widzą, że ten uproszczony przez teorie spiskowe model świata nie jest tym, który funkcjonuje w rzeczywistości.

Co ciekawe, mechanizmy myślenia spiskowego działają także „ponad podziałami”. Wynika to z faktu, że różnice między kobietami i mężczyznami, czy miejscem zamieszkania są znikome.

Co to „paradoks spiskowy”?

Jak poinformowali autorzy raportu, „paradoks spiskowy” dotyczy faktu, że najbardziej podatne na spiski są osoby łączące konserwatywne podejście kulturowe z oczekiwaniem silnej i opiekuńczej roli państwa w gospodarce. Chodzi przede wszystkim o to, że ludzie o skrajnych poglądach są podatni na dezinformację. NASK mówi wprost: „Ksenofobia to najsilniejszy czynnik wpływający na wiarę w teorie spiskowe”.

Śledzenie mediów głównego nurtu, opartych na weryfikacji informacji i standardach redakcyjnych, zmniejsza podatność na wiarę w spiski – dodaje Filip Konopczyński z NASK.

Według raportu, do najbardziej odpornych należą osoby o umiarkowanych poglądach. Wpisują się w to ludzie, dopuszczający różne perspektywy i unikający patrzenia na świat wyłącznie w czarno-białych barwach.